نام امام دهم شیعه علی و کنیه‌اش ابوالحسن می باشد، مشهورترین لقبهای وی نقی و هادی است. گاهی او را نجیب و مرتضی، عالم، ناصح، متقی، امین، طبیب، متوکل می‌گفتند.

مورخان نوشته‌اند که امام هادی نخست لقب متوکل را داشت چون این لقب، نام خلیفه عباسی شد نمی‌خواست هم نام خلیفه جنایتکار شود. لذا لقب متوکل را ترک، و به یارانش سفارش نمود که وی را بدان لقب یاد نکنند، تا مبادا عباسیان گمان بدی درباره او کنند. مشهورترین لقب‌های وی نقی بود که به معنی پاک است.

فضایل و ویژگی های اخلاقی امام علی نقی (ع)

امام علی النقی جمیع صفات نیک و مفاخر معنوی را یک جا در وجود داشت.

روابط اخلاقی او با سایرین گوارا و بسی شیرین جلوه می‌نمود، روش او منصفانه و منطبق با اصول عدالت بود، کارهایش شایسته تمجید و تحسین انگیز بود زیرا به همراه فضیلت و شرافت بود.

ابن شهر آشوب از رجال حدیث نقل می‌کند که او نیک سرشت‌ترین و پاک‌ترین روش را در میان جامعه دارا بود، راستگوترین افراد جامعه محسوب می‌شد، شخصیتی بود گشاده روی و کامل‌ترین انسان‌های جامعه از نظر اخلاقی به شمار می‌رفت.

به هنگام سکوت، شکوه هیبت و تشعشع وقار، چهره او را در بر می‌گرفت و چون لب به سخن می‌گشود گزیده و نغز می‌گفت به طوری که شعاع کلامش روح آدمیان را سحر می‌کرد و درخشش کلامش نور افشانی می‌نمود. او از دودمان رسالت و امامت و جایگاه استقرار وصایت و خلافت اسلامی به شمار می‌رود ، حضرتش شاخه‌ای از درخت پاک نبوت و میوه درخت رسالت محمدی است.

از کلام گوهربار امام نقی(ع):

۱. یگانگی خدا

لَمْ یزَلِ اللهَ وَحْدَهُ لاشیء معه ثُمَّ خَلَقَ الاشیاء بدیعاً و اختار لِنَفْسِهِ اَحْسَنَ الاَسماءِ؛
خداوند از ازل تنها بود و چیزی با او نبود. سپس اشیا را به صورت نو ظهور آفرید و برای خودش بهترین نام‌ها را برگزید.

۲. فروتنی

التواضع اَن تعطی الناس ما تُحِبُّ ان تُعطاهُ؛
فروتنی آن است که با مردم چنان رفتار کنی که دوست داری با تو چنان باشند.

۳. نقد پذیری

لبعض موالیه: عاتِبْ فلاناً و قل له ان الله اذا اراد بِعَبْدٍ خیراً اذا عُوتِبَ قَبِلَ؛
امام هادی(ع) به یکی از دوستانش فرمود: فلانی را توبیخ کن و به او بگو: خداوند چون خیر بنده‌ای خواهد، هر گاه توبیخ شود، بپذیرد (و در صد جبران نقص براید).

۴. دنیا جایگاه آزمایش

ان الله جَعَلَ الدنیا دار بلوی و الآخره دار عقبی، و جَعَلَ بَلْوَی الدنیا لِثوابِ الاخرهِ سَبَباً و ثوابَ الاخرهِ مِنْ بَلْوی الدنیا عِوَضاً؛
همانا که خداوند دنیا را سرای امتحان و آزمایش، و آخرت را سرای رسیدگی، و بلای دنیا را وسیله ثواب آخرت، و ثواب آخرت را عوض بلای دنیا قرار داده است.

۵. انسان بی‌شخصیت

مَنْ هانَتْ علیه نَفْسَهُ فلاتَأمَنْ شَرَّهُ ؛
کسی که خود را پست شمارد، از شر او در امان مباش.

۶. دنیا جایگاه سود و زیان

اَلدُّنْیا سُوقٌ رَبِحَ فیها قَوْمٌ وَ خَسِرَ آخَروُنَ؛

دنیا بازاری است که گروهی در آن سود برند و دسته‌ای زیان بینند.

۷. زیباتر از زیبایی

خَیرٌ مِنْ الخیر فاعِلُهُ، و اَجْمَلُ من الجمیل قائِلُهُ، و اَرْجَحُ من العلم حامِلُهُ، وَ شَرٌّ مِنَ الشَرِّ جالِبُه، وَ اَهُوَلَ مِنَ الهَوْلِ راکِبُهُ؛
بهتر از نیکی، نیکوکاری است، و زیباتر از زیبایی، گوینده آن است، و برتر از علم، حامل آن است، و بدتر از بدی، عامل آن است، و وحشتناک‌تر از وحشت، آورنده آن است.

۸. خشم بر زیردستان

اَلْغَضَبُ علی مَنْ تَمْلِکُ لَوْمٌ؛؛
خشم به زیردستان از پستی است.

۹. عاق والدین

اَلْعُقُوقُ ثُکْلُ مَنْ لَمْ یثْکَلْ؛
نافرمانی(فرزند از پدر و مادر) مصیبت مصیبت نادیدگان است.

۱۰. بی‌طاقتی در مصیبت

اَلْمُصِیبَهُ للِصّابِرِ واحِدَهٌ وَ لِلْجازِعِ اِثْنَتانِ؛
مصیبت برای صابر یکی است و برای کسی که بی‌طاقتی می‌کند، دوتاست.

۱۱. اسیر زبان

راکِبُ الحَروُنِ اَسیرُ نَفْسِهِ، وَ الجاهِلُ اَسِیرُ لِسانِهِ؛
کسی که بر اسب سرکش سوار است، اسیر هوای نفس خویش و نادان اسیر زبان خوش است.