به گزارش مفدا سیرجان؛ دکتر ابراهیم خراسانی پاریزی: امام جواد (ع) همانند دیگر ائمه اطهار (ع) دارای کمالات علمی در مرتبه اعلی است که بعد از شهادت پدر بزرگوارش، در کودکی، امامت و رهبری شیعیان را بر عهده گرفت و با وجود مشکلات حاد جامعه اسلامی، نقش شایسته ای در راه گسترش دانش و فرهنگ حیات بخش اسلام ایفا کرد. با توجه به سن کم امام جواد (ع)، شیعیان با طرح سؤالات خود در مواقع و فرصت های مختلف در صدد اطمینان بر پذیرش امامت ایشان بر آمدند و پس از آن، اکثریت قریب به اتفاق شیعیان با اطمینان خاطر، امامت امام جواد (ع) را پذیرفتند. امام جواد (ع) از دو جهت به مناظرات علمی کشانده می شد: نخست از طرف شیعیان که با توجه به سن کم ایشان می خواستند علم الهی امام (ع) را دریابند دوم از طرف حکومت خلفاء می کوشیدند با تشکیل مجالس مناظره امام جواد (ع) با دانشمندان مطرح زمان، شاید ایشان در پاسخ برخی از پرسش ها درمانده شوند و شیعیان از این طریق در اعتقاد خود در مورد علم الهی ائمه دچار مشکل شوند. امام جواد (ع) در این مناظره ها علاوه بر اثبات حقانیت خود و دیگر امامان، در مقابل فضائل ساختگی خلفاء و احادیث جعلی، با تکیه بر قرآن وسیره پیامبر به رسوا ساختن جاعلان پرداخت.
امامت امام جواد (ع) با ویژگی های انحصاری خود بستری مناسب برای امام زمان و امامت وی در سن و سالی کم تر از امام جواد (ع) فراهم آورد. تصویری که امام جواد (ع) از مقام امامت در تصور شیعی ارائه دادند زمینه ای مناسب بوجود آورد تا به سادگی امامت امام زمان (عج) در شرایطی غیرمعمولیتر نیز پذیرفته شود و باعث چالشی جدی نشود؛ زیرا اگر امام جواد (ع) با خردسالی خویش توانست در برابر دانشمندان قرار گیرد و علم لدنی و غیبی و مقام امامت را به رخ دشمنان بکشد چنین فرصتی برای امام زمان (عج) فراهم نشد؛ زیرا او از همان زمانی که در بطن مادر بود در نوعی غیبت از عموم به سر می برد و به سبب این که دشمنان قصد داشتند ایشان را بکشند، به شکلی همانند حضرت موسی (ع) به دنیا آمد و دور از چشم مردم رشد کرد و در ۵ سالگی به امامت رسید در حالی که تنها شماری اندک شمار با ایشان ارتباط داشته و توده مردم حتی خواص از ارتباط و دریافت مقام و منزلت علمی و روحی وی محروم بودند.
در دوران امامت امام جواد (ع)، بعضی از انحرافات عقیدتی مطرح بود که ریشه در دوران های قبل داشت ولی آن امام همام به مناسبت هایی با این انحرافات برخورد می کرد و با اعلام موضع خویش، نظر حق و درست را بیان می نمود و مردم را از باورهای انحرافی باز می داشت از جمله فرقه هایی که امام جواد (ع) به بیان انحرافات عقیدتی آنان پرداخت مجسمی مذهب‌ها، واقفیه، زیدیه و غلات بودند.
پرورش دانش پژوهان روشن بین نیز در شمار روش‌های تبلیغی امام نهم (ع) جای دارد. آن حضرت ضمن پاسداری از حوزه‌ی که امام صادق (ع) بنیان نهاده بود، دویست وهفتاد شاگرد تربیت کرد که گروهی از آنان نیز از شاگردان امام هشتم نیز شمرده می شدند. با توجه به اینکه حکام آن زمان سخت گیری‌هایی برای ارتباط میان امام و شیعیان داشتند که برقراری ارتباط را به میزان بسیار زیادی مشکل‌تر می نمود در نتیجه شیعیان نمی توانستند آزادانه با امامشان آمد و شد داشته باشند. لذا ساده ترین و کم مشکل ترین راه ارتباط نگاشتن نامه به امام و دریافت جواب آن بود، لذا از امام جواد (ع) به بعد و حتی پیش از آن از زمان امام رضا (ع) شیعیان از طریق نامه نگاری با امام خود ارتباط داشتند بنابراین بخش عمده روایات فقهی امام را باید در نامه هایی که در پاسخ اصحاب به بلاد مختلف اسلامی فرستاده اند جستجو کرد.
* استادیار تاریخ و تمدن ملل اسلامی