به گزارش مفدا تبریز، ۲۰ جمادی الثانی روز میلاد حضرت فاطمه زهرا(س) است؛ شیر زنی که همسر شیر خدا شد و فرزندان رشیدش نه تنها در دشت نینوا بلکه در طول تاریخ آزادی بشر را فریاد زدند، حضرت فاطمه(س) الگویی بی‌بدیل از پایداری، اندیشه و ایمان برای تمامی جهان است.

وجود مقدّس حضرت زهرا(س) در جهان معنا و آشکار، عصاره نیکی‌ها و ارزش‌هاست که خوی، سرشت و زیبایی ظاهر و باطن پیامبران، بانوان بهشت و فرشتگان، یک جا در وجود پر برکت ایشان جمع شده است. لقب «سیده نساء العالمین» که به ایشان نسبت داده می‌شود نشانگر این است که سیره و زندگی درخشان ایشان، سزاوار و شایسته است و به‌ عنوان الگویی برای زندگی همه‌ انسان‌ها به‌ ویژه زنان عالم مطرح شده تا آنها به سعادت و پیروزی دو جهان نایل شوند. الگو بودن شخصیت و سیره حضرت زهرا(س) به آن میزان است که حضرت مهدی(عج) او را الگوی خویش قرار داده و می‌فرمایند: «وَفِی اِبْنَةِ رَسُولِ اللّهِ لِی اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» زندگی دختر پیامبر(ص) الگوی شایسته ‏ای برای من است.(بحارالانوار: ج۵۳، ص۱۸۰)

همسری در سیره حضرت زهرا(س)

یکی از ابعاد شخصیتی حضرت زهرا(س) همسر نمونه و فداکار بودن است که نمونه‌ تام و تمام یک همسر شایسته برای زنان عالم به شمار می‌رود. پیامبر اکرم(ص) هنگام عروسی زهرا(س) به او فرموده بود که «دخترم! با همسرت نیکو رفتار کن و در هیچ کاری از دستورش سرپیچی نکن.» او حدود نه سال که همسر علی(ع) بود، هرگز او را ناخشنود نکرد بلکه همواره مایه نشاط و خشنودی علی(ع) می‌‏شد و اندوه او با دیدار حضرت زهرا(س) برطرف می‌‏‌شد؛ در این راستا، حضرت علی(ع) می‌‏فرماید که «سوگند به خدا من زهرا(س) را تا آن هنگام که خداوند او را به سوی خود برد، خشمگین نکردم، او نیز مرا خشمگین نکرد، و هیچ‌گاه موجب ناخشنودی من نشد... من هرگاه به چهره زهرا(س) نگاه می‌‏کردم، هرگونه غم و اندوه از من برطرف می‌‏شد.»(کشف الغمّه، ج۱، ص۴۹۱)

حضرت زهرا(س) در همراهی و کمک کردن به همسر خود، حضرت علی(ع) از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کرد و او را در راه رسیدن به اهداف مشترک زندگی و مسائل مختلف یاری می‌رساند به‌گونه‌ای که نقل شده است روزی پیامبر(ص) از علی(ع) پرسیدند که «زهرا(س) را چگونه همسری یافتی؟ علی(ع) در پاسخ عرض کردند «نِعْمَ الْعَوْنُ عَلی طاعَةِ اللّهِ؛ او را در راستای اطاعت خداوند یاوری نیکو یافتم.»(بحارالانوار: ج۴۳، ص۱۱۷)

پرهیز از تقاضای نامقدور:

فاطمه(س) از رسول خدا(ص) آموخته بود که هر زنی با شوهر خود مدارا نکند و او را به چیزی بکشاند که قدرت و توان آن را ندارد، هیچ کار نیکی از او قبول نخواهد شد و در حالی خدا را ملاقات خواهد کرد که خداوند بر او خشمناک است.(بحارالأنوار، ج ۱۰۰، ص ۲۴۴) بنابراین بی‏ توقّعی حضرت زهرا(س) از همسرش علی(ع) در حدّی بود که در طول نه سال زندگی مشترک حتی برای یک بار تقاضای مادّی از علی(ع) نکرد؛ روزی به خانه حضرت زهرا(س) غذا نرسید، حضرت زهرا(س) اندوخته غذایی خود را به کودکان گرسنه ‏اش داده بود و خود شب را گرسنه‏‌تر از آنها به سر برد، علی(ع) بامداد آن شب، از حضرت زهرا(س) تقاضای غذا کرد، حضرت زهرا(س) ماجرا را به عرض همسر رسانید و علی(ع) فرمود که «در چنین وضعی چرا به من نگفتی تا به جستجوی غذا بپردازم؟» فاطمه(س) در پاسخ گفت «انّی لاَسْتَحْیِی مِنْ اِلهی اَنْ تَکَلَّفَ نَفْسَکَ ما لا تُقَدِّرُ عَلَیْهِ؛ من از خدایم شرم کردم که موجب شوم تا شما خود را در فشار قرار دهی، و بر چیزی که مقدورت نیست، خود را به زحمت افکنی»(کشف الغمّه: ج۲، ص۲۷)

محبت و احترام به شوهر:

فاطمه(س) با الهام از دستورات الهی و با دارا بودن درک صحیح از روابط زن و شوهر همواره به همسر بزرگوارش عشق می‌ورزید و او را مورد محبت قرار می‌داد و در کلام خود علاقه و احترام را توأماً در نظر داشت؛ گاهی او را با کنیه‌ «اباالحسن» صدا می‌کرد و گاه او را «یابن عمّ رسول الله(ص)» و گاهی نیز در مقام اظهار محبت و علاقه می‌فرمودند «روحی لروحکَ الفدا و نفسی لنفسکَ الوقاء یا اباالحسن؛ علی جان، روح من فدای روح تو و جان من سپر بلاهای جان تو(کوکب الدری، ج ۱، ص ۱۹۶)» عشق و محبت فاطمه(س) نسبت به همسرش به اندازه‌ای بود که در لحظات پایانی عمر خود ناله می‌کرد و به علی(ع) می‌فرمود که «ابکی لما تلقی بعدی؛ به خاطر آنچه (از مشکلات و سختی‌ها) که پس از من به تو خواهد رسید می‌گریم».(بحارالأنوار، ج ۴۳، ص ۲۱۸)

سازگاری با همسر:

یکی دیگر از مصادیق تاریخی مبنی بر همسری شایسته حضرت زهرا(س) سازگاری با همسر و راضی نگه‌داشتن او از خود می‌باشد. حضرت زهرا(س) طوری در خانه حضرت علی(ع) زندگی کردند که ذره‌ای غم و اندوه و عصبانیت ناشی از عدم سازش به این زندگی راه پیدا نکرد چنان که حضرت علی(ع) در این زمینه فرمودند «به خدا سوگند، زهرا تا آن زمان که خداوند او را به سوی خود برد مرا ناراحت نساخت و عملی انجام نداد که مرا ناخشنود کند».(کشف الغمه، ج ۱، ص ۴۹۲)

آراستگی در خانه:

دیگر مصداق و شاهد مثالی که برای همسری شایسته حضرت زهرا(س) در تاریخ وجود دارد این است که ایشان همواره سعی می‌کردند در محیط خانه و نزد شوهر خویش آراسته باشند. ایشان همیشه در نزد خود عطر نگه می‌داشتند؛ ام السلمه می‌گوید: «از ریحانه پیامبر(ص) عطر خواستم و گفتم سرورم! آیا عطر و بوی خوشی نزد خویش دارید ایشان فرمودند آری و بی‌درنگ شیشه عطری آورد و اندکی از آن را بر کف دستم ریخت. بوی خوشی از آن برخاست که هرگز به مشامم نرسیده بود.»(بحارالانوار: ج۴۳، ص۹۵)

حضرت فاطمه(س) حتی در واپسین لحظات زندگیش به اسماء فرمود «هاتی طیبی الذی اتطیب، عطر مرا که همیشه خود را با آن عطرآگین می‌کردم بیاور...»(کشف الغمه: ج۲، ص۶۲) امیرمؤمنان(ع) در اشاره به آراستگی ظاهر و باطن فاطمه(س) می‌فرمود «و لقد کنت انظر الی‌ها، فتنکشف عنی الهمم و الاحزان، هرگاه به او می‌نگریستم، همه‌ ناراحتی‌ها و غم‌هایم برطرف می‌شد.»(بحارالانوار: ج۴۳، ص۱۳۴)

مادری در سیره حضرت زهرا(س)

یکی دیگر از ابعاد شخصیتی حضرت فاطمه(س) انجام نقش مادری در خانواده به بهترین نحو ممکن بود. سیره و رفتار ایشان با فرزندان خود سرمشقی مناسب برای تربیت صحیح فرزندان است. حضرت زهرا(س) در پرورش روح و بنیان‌های شخصیتی فرزندانش به قدری با ظرافت و دقت عمل کردند که هر یک از فرزندان ایشان صفحات بزرگی از تاریخ را ورق زدند و عملاً به الگوها و اسوه‌های مقاومت، ایثار، صبر و از خودگذشتگی و شجاعت... تبدیل شدند.

محبت به فرزندان:

حضرت زهرا(س) در عشق‌ورزی و محبت به کودکان می‌توانند بهترین اسوه برای زنان باشند. ایشان که خود از سرچشمه محبت و رحمت نبوی سیراب شده و همواره از طرف رسول خدا(ص) با جملاتی چون «فداها ابوها»، «فاطمه بضعة منّی» و... خطاب شده بود و با بوسیدن‌ها و در آغوش گرفتن‌های پدر آشنا بود، خود در ایفای نقش مادری و عشق و محبت به فرزندان نمونه بود. حضرت در روابط کلامی و محبت آمیز خود با فرزندان با خطاب مهربانانه، آنان را یا قرّة عینی(نور چشمم) و ثمرة فؤادی(میوه‌ی دلم) صدا می‌کردند.(بحارالانوار: ج۳۲، ۱۲۶)

آگاهی بخشی به فرزندان:

حضرت زهرا(س) از همان آغاز کودکی فرزندانش، عبادت خدای تعالی را در روح و روان آن‌ها تثبیت کرد و از همان آغاز به آنها علم آموخت و آنها را برای کسب معارف و تشویق در فراگیری آماده می‌کرد، ایشان به فرزندش حسن(ع) که هفت ساله بود می‌فرمود «به مسجد برو، آنچه را از پیامبر شنیدی فراگیر و نزد من بیا و برای من بازگو کن»(سفینة البحار، ج ۱، ص ۲۴۵)

رسیدگی به فرزندان:

رسیدگی به امور فرزندان از جمله نیازهای جسمانی و عاطفی آنها یکی دیگر از مولفه‌های مادری در سیره حضرت زهرا(س) بوده است. حضرت زهرا(س) در پرورش جسم فرزندان خویش و سلامت و بهداشت و تغذیه آنان از هیچ کوششی دریغ نمی‌کردند. ایشان با وجود سختی‌های فراوان در انجام دادن کارهای خانه، خود فرزندانش را شیر می‌داد(مکارم الاخلاق، ص ۱۱۷)

ایشان در بسیاری مواقع غذا نمی‌خوردند و گرسنه می‌ماندند تا فرزندانشان غذا بخورند(بحارالانوار: ج۴۳، ص۵۹) همچنین می‌کوشیدند مهر مادری را از فرزندان خود دریغ نکنند و به رغم سختی‌ها امور آنها را به دیگری واگذار نکنند.

سلمان فارسی می‌گوید روزی حضرت فاطمه(س) را دیدم، که مشغول آسیاب کردن غله است، فرزندش حسین(ع) به گریه افتاد و بی‌تابی می‌کرد، عرض کردم برای کمک به شما، غله را آسیاب کنم یا بچه را آرام؟ حضرت فرمود من به آرام کردن فرزند اولی هستم. شما آسیاب را بچرخانید.(حسینی شاهرودی، ۱۴: ۱۳۸۴)

خانه داری در سیره حضرت زهرا(س)

یکی دیگر از ابعاد سیره حضرت فاطمه(س) خانه داری آن حضرت و انجام امور خانه است. حضرت زهرا(س) با وجود آنکه شأن و جایگاه بسیار بالایی در جامعه عصر خود داشته و دختر رسول اکرم(ص) بودند، در خانه‌ همسر خویش نیز از هیچ تلاش و زحمتی برای سامان دادن به خانه و زندگی همسر دریغ نمی‌کردند.

ایشان سخت‌ترین و پرمشقت‌ترین کارها را در خانه برای رضای خداوند انجام می‌دادند و به بهانه‌های واهی از انجام کارهای خانه شانه خالی نمی‌کردند. روزی امیرالمؤمنین علی(ع) به یکی از اصحاب خود فرمودند می‌خواهی جریانی از زندگانی خودم با فاطمه(س) را برایت تعریف کنم؟ فاطمه(س) آنقدر در خانه من با مشک آب حمل کرد که اثر آن در سینه‌اش پدیدار شد، آنقدر به وسیله‌ی آسیای دستی گندم آرد کرد که دستش تاول زد، آنقدر خانه را جاروب کرد که بر لباس او گرد و خاک نشست، آنقدر آتش زیر دیگ روشن کرد که لباسش دوده‌ای و سیاه شد، او زیاد کار کرد و بسیار هم آسیب دید.(محجة البیضاء: ج ۴، ص ۲۰۸)

روزی نبی اکرم(ص) فاطمه(س) را دید که عبایی از پوست شتر به سر دارد، با دست های خود آرد درست می‌کند و در همان حال به فرزند خود شیر می‌دهد. پیامبر(ص) به حالش گریست و فرمود: زود باشد که تلخی دنیا را با شیرینی آخرت عوض کنی (مکارم الاخلاق: ص ۱۱۷)
حضرت زهرا(س) نه تنها این همه زحمت و مشقت در خانه و کارهای روتین منزل را با کراهت و اجبار انجام نداده بلکه به واسطه قرار گرفتن در این جایگاه و مکلف شدن به انجام فعالیت‌های خانگی بسیار خرسند و شاد نیز بودند؛ در روایتی نقل شده است که حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) در خصوص کار منزل با رسول خدا(ص) مشورت کردند، آن حضرت نیز پیشنهاد دادند که کارها و فعالیت‌های درون خانه برعهده فاطمه(س) باشد و آن دسته از کارهای خانه که مستلزم خروج از خانه است به علی(ع) واگذار شود، این پیشنهاد با استقبال و شادمانی فاطمه(س) مواجه شد(بحارالانوار، ج ۴۳، ص ۸۱) برخی از سرور حضرت زهرا(س) دو برداشت کرده‌اند اول آنکه خوشحالی حضرت(س) به سبب آن بوده که از حضور در میان مردان معاف شده و دوم آنکه تحمل کارهای سخت مردانه از دوش ایشان برداشته شده است.

حضور حضرت زهرا(س) در جامعه

حضرت زهرا (س) همزمان با وظایف دینی، خانوادگی و ... ، به هنگام ضرورت، حضوری اثربخش در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی جامعه داشتند و به تناسب جایگاه خویش در این امور مشارکت داشتند، نقش آفرینی‌های تاثیرگذار حضرت زهرا(س) برای مردان و زنان مؤمن نمونه‌هایی برای سرمشق گیری است، به‌ویژه برای زنان در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی جامعه.

ایشان در زمان حیات پیامبر(ص) پس از غزوه‌ها، یار و غم‌خوار پدر و همسر بوده و نقش امدادگری را ایفا می‌کردند، نقش ایشان در ماجرای مباهله مسیحیان نجران به همراه پیامبر(ص)، حضرت علی(ع) و حسنین(ع) که در قرآن نیز به آن اشاره شده است از حضور مهم سیاسی ایشان در زمان پیامبر(ص) است. اقدامات اجتماعی، سیاسی حضرت فاطمه(س) پس از رحلت پیامبر(ص) در حمایت از جریان حامی امامت نیز نمونه‌هایی دیگر از این حضور اثرگذار است.

حضرت زهرا(س) اسلام را به مجموعه‌ای متشکل از اعضا و ارگان‌های متعدد تشبیه کرده که ثمر بخشی آن در درجه‌ی نخست نیازمند یک نظام فرماندهی است که میان همه‌ی زیر مجموعه‌ها تعادل و توازنی نتیجه بخش برقرار کند و در درجه‌ی دوم، وابسته به انسجام زیر مجموعه‌ها با یکدیگر و هماهنگی کامل آنها تحت یک فرماندهی است.

حضور اجتماعی و سیاسی حضرت زهرا(س) در جامعه با رعایت شئونات حجاب و عفاف در حد اعلای فاطمی آن، الگویی جاودانه برای زنان مسلمان است که نشان می‌دهد نه تنها حجاب و عفاف مانعی در برابر حضور اجتماعی و سیاسی زنان نیست که با رعایت آن می‌توان حضوری اثرگذارتر در جامعه داشته و با هویت انسانی خود، اثربخشی اجتماعی و سیاسی داشت.

حضرت فاطمه (س) در راستای روشن کردن افکار عمومی از انحراف مسیر امامت، چهل شبانه روز دست حسن و حسین(ع) را می‌گرفت و سوار بر مرکبی می‌شد و همراه با حضرت علی(ع) به در خانه مهاجر و انصار می‌رفت تا آنها را نسبت به غفلتی که دچار آن شده‌اند و انحراف موجود، بیدار کرده و غافلان و راحت طلبان را هوشیار کند و به تکلیف اجتماعی و سیاسی خود عمل کند.

رفتارهای اجتماعی حضرت در رابطه با مشرکان و دشمنان و خنثی کردن نقشه‌های آنها نشان از هوشیاری حضرت زهرا(س) است که حضرت زهرا (س) در ارائه‌ی سبک زندگی سیاسی و اجتماعی خود نقش مهمی را برای زنان ترسیم کرد چراکه زنان جامعه اسلامی هر جا که نیاز باشد باید با حضوری موثر به همراه عفاف و حجاب از حق دفاع کنند و با تمسک به بانوی بزرگ جهان اسلام، هوشیارانه در راه دفاع از آموزه‌های دین اسلام گام بردارند.