به گزارش مفدا بهشتی به نقل از روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی - دکتر احمدرضا ناظری به مناسبت روز جهانی ناشنوایان، شنوایی را مهم‌ترین حس ارتباطی در انسان دانست و گفت: «با شنوایی قادر به برقراری ارتباط اجتماعی هستیم و فقدان آن به درجات مختلف منجر به بروز تأثیرات متنوعی در زندگی خواهد شد.»
عضو هیأت علمی دانشگاه با اشاره به این‌که نه‌تنها ناشنوایان، بلکه تمام مبتلایان به اختلالات شنوایی و تعادل مخاطبان علوم شنوایی‌شناسی و سرویس‌های توانبخشی هستند، بیان‌کرد: «به طور کلی کم‌شنوایی از لحاظ کیفی در سه گروه تعریف می‌شود. کاهش شنوایی انتقالی،آمیخته و حسی عصبی.»
وی درمورد نوعی از اختلال شنوایی که کم‌شنوایی انتقالی شناخته می شود، اظهار کرد: «در این نوع از اختلال، پرده گوش، گوش میانی، زنجیره‌ی استخوانی و مکانیسم انتقال گوش میانی دچار مشکل می‌شود؛ به بیان دیگر در بررسی‌های بالینی آسیب در راه هوایی قابل مشاهده بوده و راه استخوانی آن‌چنان دچار آسیب نشده است.»
دکتر ناظری این نوع از کاهش شنوایی را قابل درمان دارویی و جراحی اعلام کرد و افزود: «در کودکان و نوزادان شایع‌ترین علت مراجعه به پزشک، مشکل گوش است که به دنبال عفونت گوش میانی یا اوتیت مدیا (Otitis Media) رخ می دهد و اغلب به اختلال شنوایی انتقالی منجر می‌شود. در بزرگ‌سالان نیز بیماری اتواسکلروز که یک بیماری پیش‌رونده در استخوانچه‌ی رکابی‌ست ، ایجاد کاهش شنوایی انتقالی می‌نماید. به‌طور کلی متخصصان گوش و حلق و بینی طیف وسیعی از اختلالات شنوایی انتقالی را می‌توانند در فرآیند درمانی/جراحی مورد درمان قرار دهند.
مدیر گروه شنوایی‌شناسی دانشگاه ادامه داد: «گروه دوم اختلالات از نظر ماهیت، آمیخته مطرح می‌شود. در این نوع از افت شنوایی با درگیری گوش میانی و تا حدی گوش داخلی و عصب شنوایی روبه‌رو هستیم. در این گروه در برخی موارد ممکن است پیگیری درمانی و جراحی مؤثر واقع شود و در مواردی هم قابل پیگیری نباشد.»
دکتر ناظری گروه سوم را کاهش شنوایی‌های حسی- عصبی (Sensorineural Hearing Loss) خواند و تصریح کرد: «در این گروه از کم‌شنوایان، ارگان حس، که حلزون است و سیستم عصبی یا انتقالی عصبی شنوایی دچار مشکل می‌شود.»
عضو هیأت علمی دانشگاه، گفت: «نشانه‌های کاهش شنوایی‌های حسی- عصبی از بدو تولد یا حتی گاهی قبل از تولد ممکن است نمایان شود و تا پایان عمر تداوم پیدا کند، این بیماری گاهی پیش‌رونده و گاهی ثابت بوده و حتی در برخی موارد با آسیب‌های دیگری نیز همراه است.»
وی نقش ژنتیک را در بروز اختلال شنوایی حسی عصبی بسیار مهم اعلام کرد و افزود: «ژنتیک شنوایی مفهوم بسیار مهم و تا حدی هم مغفول در کشور ماست و باید به ارتقای جایگاه مشاوره‌ی ژنتیک اختلالات شنوایی در سطوح جامعه به طور عمومی و میان متخصصان به طور اختصاصی توجه شود. البته عوامل اکتسابی از جمله ابتلا به بسیاری از بیماری‌های ویروسی و عفونی می‌تواند به بروز این دسته از اختلالات منجر شود. برای مثال می‌توان از اوریون نام برد که یک بیماری ویروسی در دوران کودکی‌ست و کاهش شنوایی حسی عصبی یک‌طرفه می‌تواند یکی از عوارض‌آن باشد. ابتلا به مننژیت در دوران نوزادی و کودکی نیز عوارض شنوایی ناگواری به بار می‌آورد. افزایش بیلیروبین خون نوزاد در روزهای نخست زندگی یکی از علل عمده‌ی ابتلا به کاهش شنوایی حسی عصبی‌ست. از این رو لازم است والدین در روزهای نخست پس از تولد نوزاد به این قبیل رویدادها توجه ویژه داشته باشند.»
دکتر ناظری تصریح کرد: «افت شنوایی حسی- عصبی در طول زندگی هر فرد نیز ممکن است رخ دهد که کاهش شنوایی‌های دیررس یا Delayed onset genetic hearing loss نام دارد. برخی افراد ممکن است تا سنین نوجوانی و جوانی با اختلال شنوایی مواجه نشوند، اما با تغییر عملکرد یک ژن، مشکل آغاز شود و گاهی ممکن است پیش‌رونده هم باشد.»
متخصص شنوایی‌شناسی ادامه داد: «به طور کلی اختلالات شنوایی حسی- عصبی ناشی از هر عاملی، اغلب قابل درمان طبی یا جراحی نیستند و لازم است در دوره‌ی نوزادی و کودکی به سرعت تشخیص داده شوند، از این روست که ضرورت مداخله به موقع متخصصان شنوایی‌شناسی مطرح می‌شود.»
غربالگری شنوایی نوزادان؛ ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای پیشگیری از بروز آسیب‌های جدی
عضو هیأت علمی دانشگاه با بیان این‌که زبان مهم‌ترین عنصر ارتباطی تمام انسان‌هاست، بیان‌کرد: «اگر آموزش زبان، به‌خصوص زبان گفتاری به‌خوبی صورت نگیرد، فرد با بحران‌های متعدد روبه‌رو خواهد شد. توانایی سخن گفتن به آموزش آکادمیک نیازی ندارد و تنها محرک آن شنیدن است. یک نوزاد کافی‌ست در معرض گفتار باشد و بشنود تا زبان را بیاموزد.»
دکتر ناظری تصریح کرد: «اگر شما توانستید در دوره‌ی بحرانی (critical period) که از بدو تولد آغاز و تا سه‌سالگی ادامه دارد، وجود آسیب شنوایی را تشخیص دهید، باید به‌سرعت برای جبران این آسیب مداخله صورت گیرد. امکان تشخیص اختلالات در برنامه‌ی جامع غربالگری شنوایی نوزادان وجود دارد.»
متخصص شنوایی‌شناسی اظهار کرد: «خوش‌بختانه این برنامه در کشور سال‌هاست به صورت جدی و پیشرفته دنبال می‌شود و می‌توان گفت هیچ کودکی در هیچ کجای کشور از این برنامه عقب نمانده است. در قالب برنامه‌ی جامع غربالگری شنوایی نوزادان، اگر احتمال وجود آسیب شنوایی تشخیص داده شود، پس از ارزیابی‌های فیزیولوژیک و الکتروفیزیولوژیک و بررسی‌های دقیق‌تر از ماهیت اختلال، در صورت وجود، برای پیگیری‌های درمانی یا توانبخشی ارجاع داده می‌شود.»
دکتر ناظری نخستین گام را در صورت تشخیص اختلال شنوایی حسی- عصبی یا حتی انتقالی و آمیخته در کودکان و نوزادان که قابل درمان نباشند، تجویز ابزارهای کمک‌شنوایی اعلام کرد و افزود: «این ابزارها شامل سمعک و ملحقات آن و کاشت حلزون است. انواع سمعک‌های پیشرفته و در دسترس تولید شده اند که نیاز کسانی را که حتی آستانه‌ی شنوایی حدود ۸۰ تا ۹۰ دسی بل دارند و دچار کم‌شنوایی شدید هستند، مرتفع می‌کند.»
وی افزود: «با فرآیندی به نام کاشت حلزون و به واسطه‌ی تحریک الکتریک عصب شنوایی می‌توان کودک کم‌شنوا یا ناشنوا را وارد دنیای شنوایی کرد. از این نظر نیز کشور ایران در زمره‌ی کشورهای برخوردار از دانش و فن‌آوری کاشت حلزون محسوب می‌شود.»
دکتر ناظری با اشاره به این‌که حس شنوایی حسی‌ست که قابل توان‌بخشی‌ست، گفت: «درکنار استفاده از ابزار کمک‌شنوایی، مفهوم دیگری در توانبخشی شنوایی مطرح می‌شود که همکاران شنوایی‌شناس در کنار گفتار درمانگرها و معلمان کم‌شنواها این فرایند را مدیریت می‌کنند؛ کودک با سمعک یا پروتز کاشت حلزون صدا را می‌شنود و با مشارکت در برنامه‌ی توانبخشی شنوایی قدرت درست سخن گفتن پیدا می‌کند.»
وجود ظرفیت توانبخشی سیستم حسی و عصبی شنوایی در بزرگ‌سالان
وی تصریح کرد: «توانبخشی شنوایی در حوزه‌ی بزرگ‌سالان هم مصداق دارد. گروه کثیری از مراجعان ما سالمندان هستند. امید به زندگی در کشور بالا رفته و سن افراد به سن سالمندی نزدیک می‌شود . بدین ترتیب نیازهای ارتباطی در آن‌ها پدیدار می‌شود و دچار کاهش شنوایی مربوط به سن یا همان پیرگوشی می‌شوند. این افراد به توانبخشی شنوایی نیاز دارند.»
عضو هیأت علمی دانشگاه تصریح کرد: «کاهش شنوایی‌هایی که در بازه‌های سنی بالا رخ می‌دهد sensorineural است؛ یعنی سیستم حسی و عصبی دچار پیری شده و سلول‌های مویی گوش داخلی یا رشته‌های عصب شنوایی و نیز مراکز مغزی مربوط به پردازش شنوایی دچار کاهش عملکرد می‌شوند.»
وی با بیان این‌که حدود ۳۰ هزار سلول داخل فضای حلزون با وظیفه‌ی تبدیل انرژی و تعداد فراوانی فیبرهای عصبی مدیر اصلی شنوایی ما هستند، بیان کرد: «این سازوکار مثل بقیه اندام‌های بدن در دوران سالمندی دچار کاهش عملکرد می‌شوند و مبتلا به پیرگوشی دچار انزوا و آسیب‌های شناختی می‌شود. در جهان مدرن امروزی کاهش شنوایی ناشی از سن یا پیرگوشی به مسأله‌ی بسیار مهم تبدیل شده است. ظرفیت عظیمی در علم شنوایی‌شناسی ایران فراهم است، تا به این مسأله که همراه با آسیب‌های شناختی و پردازشی نیز هست در دهه‌های بالای ۷۰ توجه شود.»
وی ادامه داد: «در این مسیر به سالمندی که مراجعه می‌کند و در برقراری ارتباط دچار مشکل است، سمعک و ابزار کمک شنوایی تجویز می‌شود، توانایی تقلیل یافته پردازش سیستم عصبی مرکزی نیز با برنامه‌های توانبخشی جبران می‌شود که به طورنسبی در علوم شنوایی دنیا فرایند نوینی‌ست.»
دکتر ناظری اظهار کرد: «در بزرگ‌سالان به درجات مختلف افرادی نیز هستند که دچار آسیب‌های شنوایی می‌شوند؛ جه اختلالاتی که منشأ ژنتیکی دارند و پیشرفت‌کرده‌اند و چه آسیب‌های اکتسابی که دلیل عمده‌ی آن زندگی در جوامع صنعتی و در معرض سر و صدا بودن است. این آسیب‌ها گاهی نیاز به مداخله دارد.»
وی در این باره افزود: «اگر امکان درمان طبی و جراحی وجود نداشته باشد، این افراد به فعالیت‌های توانبخشی شنوایی نیازمند هستند. بنابراین با مجموعه‌ای از نقص‌های شنوایی، اختلالات شنوایی در بازه‌ای بزرگ سنی که از روز تولد آغاز می‌شود و با آخرین روز زندگی خاتمه پیدا می‌کند، مواجه هستیم که برای تمام این مراحل تدبیرها و کمک‌ها و راه حل‌هایی قابل گزارش است.»
از گوش‌تان محافظت کنید
مدیر گروه شنوایی‌شناسی دانشگاه بیان کرد: «واقعیت این است که برخی اختلالات به‌خصوص کاهش شنوایی‌های فیزیولوژیک مثل پیرگوشی را نمی‌توان پیشگیری‌کرد و فقط توصیه‌های جنرال و عمومی‌طب مدنظر است؛ اصلاح سبک تغذیه، پرهیز از مصرف دخانیات و دوری از سر صداهای فراوان.»
دکتر ناظری در مورد نقش تغذیه در پیشگیری از آسیب‌های محتمل شنوایی مطرح‌کرد: «برخی از آسیب‌های سیستم شنوایی به پرهیزهای جدی غذایی نیاز دارند، مثل بیماری منییر که افراد را دچار حملات سرگیجه می‌کند و هم‌زمان حالت کیپی و مقداری هم کاهش شنوایی در فرکانس‌های پایین به همراه دارد، در این صورت متخصصان گوش و حلق و بینی می‌گویند از مصرف نمک و غذاهای محرک باید اجتناب کنند.»
وی ادامه داد: «امروزه نسل جوان از هدفون‌های داخل گوش استفاده می‌کنند که با یک دلیل بسیار ساده‌ی علمی این کار آسیب جدی به سیستم شنوایی وارد می‌کند: «میزان صدای بین دهانه‌ی گوشی و پرده‌ی گوش حجم کمی دارد و در نتیجه فشار بالایی وارد می‌کند و این فشار بالا آسیب‌رسان است.»
دکتر ناظری تصریح کرد: «این عادت در دراز مدت به کم‌شنوایی منجر خواهد شد و پدیده‌ی وزوزگوش را به همراه دارد؛ پدیده‌ای به دنبال از تنظیم خارج شدن عصب شنوایی که شنیدن صدای ناهنجار تا پایان عمر را سبب می‌شود. این آسیب تأثیر منفی عصبی و روانی و شناختی بر فرد می‌گذارد و یکی از موجبات ایجاد این پدیده همین صدای بلند شنیدن و در معرض صدای بلند بودن است. بنابراین توصیه می‌شود از این اقدام اجتناب شود.»
حمایت؛ نیاز بی‌چون و چرای جامعه ناشنوایان و کم‌شنوایان است
عضو هیأت علمی دانشگاه یکی از عمده نیازهای این جامعه را نیاز به ابزار دانست و گفت: «اولین و مهم‌ترین وسیله‌ای که باید با آن کم‌شنوایی را مدیریت کنیم، سمعک و دیگر ابزارهای شنوایی هستند، که به واسطه‌ی مشکلات اقتصادی اکنون جامعه، در مقاطعی مشکلات در این حوزه قابل اعتنا و دسترسی به آن‌ها دشوار می‌شود. امیدوارم در وضعیتی قرار بگیریم که این ابزارها به‌وفور و به‌آسانی در اختیار شنوایی‌شناسان باشند تا بتوانند با بهره‌گیری از روش‌های نوین و پیشرفته تنظیم، راستی‌آزمایی و تأیید عملکرد سمعک توان‌خواهان کم‌شنوا را از این موهبت خدادی بهره‌مند کنیم.»
دکتر ناظری بر ضرورت وجود نگاه تخصصی در این زمینه تأکید کرد و ادامه داد امروزه تجویز ،عرضه وتحویل و تنظیم سمعک و کمک‌افزارهای شنوایی به یک دانش بسیار پردامنه و علمی و بالینی تبدیل شده است که به طور انحصاری متخصصان شنوایی‌شناسی و در دفترهای ارزیابی شنوایی‌گزارش می‌دهند.»
وی ادامه داد: «خوش‌بختانه شناسنامه‌ی خدمت تجویز وتحویل دادن سمعک را شنوایی‌شناسان با یاری معاون محترم درمان وزارت بهداشت به تمامی نهادهای ذی‌ربط ابلاغ کرده‌اند.»
دکتر ناظری بر این توصیه مهم تأکید کرد که دریافت سمعک از غیر شنوایی‌شناس از قبیل مغازه‌های تجهیزات پزشکی یا شرکت‌های واردکننده‌ی تجهیزات شنوایی یا دیگر افراد غیر مرتبط می‌تواند به آسیب‌های جبران‌ناپذیری منجر شود.
وی ادامه داد: «با توجه به این‌که تعداد فراوانی شنوایی‌شناس از دانشگاه‌های علوم پزشکی ( در ۱۲ دانشگاه علوم پزشکی کشور شنوایی‌شناسی در ۳ مقطع کارشناسی / ارشد/دکترا آموزش داده می‌شود) برای این خدمات آموزش داده شده و اکنون در عرصه‌ی نظام سلامت ایران فعالانه حضور دارند، از مسؤولان نظام سلامت و به‌ویژه سازمان‌های بیمه‌گر می‌خواهیم که برخی موانع ایجادشده برای این گروه که نظام تحویل دادن خدمت آنان را با دشواری‌هایی مواجه نموده است، مرتفع کنند.»
به گفته‌ی دکتر ناظری، خدمت تخصصی، به‌خصوص تخصص‌های نوین در وهله‌ی اول باید به‌درستی تبیین و شناسایی، سپس از آن‌ها حمایت شود.
دکتر ناظری تصریح کرد: «کاشت حلزون، موضوعی حاکمیتی‌ست و دولت واردکننده‌ی این پروتز گران است. این حمایت هرچه بیش‌تر باشد، در آینده‌ی نزدیک جمعیت جامعه‌ی ناشنوایان به صفر نزدیک می‌شود.»
متخصص شنوایی‌شناسی نیاز دیگر ناشنوایان را حقوقشان اعلام کرد و گفت: «در بسیاری از کشورها حقوق ناشنوایان شناخته شده است و اجرا می‌شود؛ اما در کشور ما تأمین رفاه این افراد در حوزه‌ی آموزش و حمل و نقل با کاستی‌هایی روبه‌روست.»
عضو هیأت علمی دانشگاه، حمایت از ظرفیت مطلوب شنوایی‌شناسی در کشور و گزارش خدمات باکیفیت را ضروری خواند و گفت: «در پی طراحی دوره‌های دکترای حرفه‌ای در رشته‌ی شنوایی‌شناسی هستیم و اگر این اتفاق بیفتد در دورترین جاهای ایران می‌توان عالی‌ترین خدمات را گزارش داد.
انتهای پیام/
کد خبرنگار: ۷۷۰۲ ی.ق
ارسال نظر