۱۱ جولای برابر با بیستم تیرماه هرسال به عنوان روز جهانی جمعیت شناخته می‌شود و هدف از تعیین آن در تقویم جهانی، توجه به سیر رشد جمعیت، کیفیت رشد آن، و ابعاد مختلف جمعیتی در سطح جهان و در کشورهای مختلف است.

روز جمعیت و افزایش جمعیت جهانی
به‌طورکلی، نگاه غالب در روز جهانی جمعیت بر سر کنترل جمعیت است. نرخ جهانی باروری در سال ۱۳۸۹، ۳.۵ فرزند به ازای هر زن بود که این میزان در حال حاضر ۲.۵ فرزند است. چنانچه این کاهش در نرخ باروری رخ نمی‌داد، جمعیت جهان تا پایان قرن ۲۱ به ۲۷ میلیارد می‌رسید، اما بر اثر این کاهش، این میزان تا ۲۰۵۰، ۹.۶ میلیارد و تا پایان قرن، ۱۱ میلیارد خواهد بود.

هزینه مورد نیاز برای تأمین روش‌های پیشرفته کنترل موالید برای ۲۲۲ میلیون زن که طبق تخمین سازمان ملل در کشورهای در حال توسعه نیازمند کنترل بارداری هستند، ۳.۵ میلیارد دلار برآورد شده است و تأمین این هزینه از دیدگاه مدافعین آن، راهی برای کنترل جمعیت، تأمین سلامت مادر و نوزاد و پیشگیری از مرگ و میر آنهاست.

حقایقی درباره جمعیت جهان
در ابتدای سال نو میلادی ۲۰۱۷  جمعیت جهان به حدود ۷.۲۸۵.۰۰۰.۰۰۰ رسید ضمن اینکه در هر ثانیه ۲.۳ نفر به این جمعیت افزوده می‌شود. اداره جمعیت سازمان ملل متحد، جمعیت کل انسان‌هایی که تاکنون در تاریخ بشریت متولد شده‌اند را حدود ۱۰۸ میلیارد نفر برآورد می‌کند.

جمعیت جهان در سال ۱۸۰۴ میلادی از مرز یک میلیارد نفر گذشت. ضمن اینکه در سال‌های ۱۹۲۷، ۱۹۶۰ و ۱۹۷۴ میلادی جمعیت جهان به ترتیب به دو، سه و چهار میلیارد نفر افزایش یافت. این آمار نشان می‌دهد که یک پانزدهم از کل جمعیت تاریخ بشر در حال حاضر زنده هستند.

شهر «واتیکان» که یک دولت شهر مستقل در دل شهر «رم» ایتالیا است با ۸۰۰ نفر و جمهوری «نائورو» با ۹۳۷۸ نفر کم‌جمعیت‌ترین حکومت‌های جهان به حساب می‌آیند. از سوی دیگر چین، هند، آمریکا، اندونزی، پاکستان و برزیل نیمی از جمعیت جهان را در خود جای داده‌اند ضمن اینکه از هر سه نفر بیش از یک نفر چینی یا هندی هستند.

۳۰ درصد از جمعیت جهان به جای قاشق و چنگال از «چاپستیک» یا چوبک مخصوص غذا خوردن استفاده می‌کنند که مخصوص کشورهای شرق آسیا است.

خطرات و مشکلات ازدیاد جمعیت
- کمبود غذا: روزانه ۲۵ هزار نفر در جهان به دلیل سو تغذیه و بیماری‌های ناشی از کمبود غذا جان خود را از دست می‌دهند که از این بین ۱۸ هزار نفر کمتر از پنج سال سن دارند. به دنبال رشد کنترل‌نشده جمعیت، تولید و پخش مواد غذایی نیز محدود شده است.

- کمبود آب: یک میلیارد نفر در سراسر جهان به آب سالم برای مصرف خوراکی، بهداشت و کشاورزی دسترسی ندارند زیرا سفره‌های زیرزمینی آب بسیار سریعتر از اینکه بخواهند دوباره ظرفیت خود را به دست آورند و یخ‌ها ذوب شوند، تخلیه می‌شوند.

- کمبود منابع نفت و گاز: حجم منابع سوخت‌های فسیلی محدود است که این منابع محدود نیز با سرعت و شدت کنترل نشدنی در حال استفاده هستند. در همین رابطه واژه «پیک نفتی» بدین معناست که به احتمال زیاد حد فاصل سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۰ میلادی تولید و استخراج نفت به اوج خود می‌رسد و سپس رفته رفته رو به کاهش می‌رود.

- آلودگی هوا: ابتلای کودکان به بیماری آسم طی دو دهه گذشته افزایش یافته است زیرا به دنبال افزایش جمعیت، تعداد خودروها و کارخانجات افزایش یافته است. افراد ساکن کشورهای توسعه نیافته که مردمِ آنها همچنان برای آشپزی و گرم کردن خانه‌ها به سوزاندن چوب و فضولات دام‌ها وابسته هستند نیز در معرض خطرات ناشی از آلودگی هوا قرار دارند.

- تخریب لایه اوزون: مواد شیمیایی متصاعد شده از صنایع انسانی نظیر گازهای کلروفلور و کربن (CFCs)، لایه اوزون را نابود می‌کنند. استفاده از برخی از انواع بسیار خطرناک CFCها در بسیاری از کشورها ممنوع شده است. اما اثرات ماندگار و مخرب آنها همچنان به لایه اوزون آسیب می‌رساند. در حال حاضر لایه اوزون با سرعت ۴ درصد در هر ۱۰ سال در حال تخریب است.

- ازدحام جمعیت: خانه‌های پرجمعیت و تقسیم فضای محدود خانه میان تعداد زیاد افراد می‌تواند منجر به مشکلات بهداشتی، خشونت، ازدحام، بیکاری، آلودگی هوا، مشکلات اجتماعی و تنش شود. این مساله همچنین خطر گسترش بیماری‌های عفونی را نیز افزایش می‌دهد.

- خطر جنگ و درگیری‌ها: بسیاری از جنگ‌های خونبار و طولانی‌مدت در دهه‌های پیشین بر اثر بالا رفتن جمعیت و درگیری بر سر منابع شکل گرفت. کشتار ۱۹۹۴ میلادی در رواندا و قتل عام اقوام «توتسی» و «هوتو» تنها نمونه‌هایی از کشت‌ و کشتارهایی هستند که از عوامل محیطی نظیر کمبود زمین و فعالیت‌های ناپایدار کشاورزی ناشی شده‌اند.

افزایش شهرنشینی و نگرانی‌های جمعیتی
آسیا موطن ۴.۲ میلیارد از جمعیت جهان است و دو کشور چین و هندوستان به تنهایی ۲۷ درصد جمعیت جهان را در خود جای داده‌اند. این کشورها، در این روز از شعار همیشگی "کنترل باروری و فرزندآوری کمتر"؛ به عنوان راه رسیدن به وضعیت مطلوب یاد می‌کنند.

سازمان ملل پیش‌بینی می‌کند که تا سال ۲۰۵۰، دوسوم جمعیت جهان شهرنشین خواهد بود و ۹۰ درصد این افزایش جمعیت شهری در آسیا و آفریقا رخ خواهد داد. گسترش شهرنشینی، به دلیل ممزوج بودن بحث آب و هوا، آلودگی محیط زیست و منابع غذایی؛ از دیگر عوامل نگرانی درباره افزایش جمعیت است.

بیش از نیمی ‌از جمعیت جهان در مناطق شهری زندگی می‌کنند. کلان‌شهرهایی چون توکیو، دهلی، شانگهای، مکزیکوسیتی و سائوپائولو، ۱۰ میلیون از این جمعیت را در خود جای داده‌اند. تعداد جمعیت شهرنشین جهان تا ۲۰۴۵ به ۶ میلیارد خواهد رسید و نیجریه به همراه چین و هند ۳۷ درصد از رشد ۲ و نیم میلیاردی جعیت در ۳ دهه آتی را به خود اختصاص خواهند داد.

افزایش شهرنشینی، همچنین از جهت افزایش جمعیت جوان و نیاز به سیاست‌گذاری مناسب برای تأمین معیشت، شغل و تحصیل و رفاه این قشر از جمعیت نیز حائز اهمیت تلقی شده است.