به گزارش مفدا – گناباد، در ابتدا برای آشنا شدن با اهمیت اتوفاژی جالب است بدانید جایزه نوبل پزشکی سال ۲۰۱۶ به یک دانشمند ژاپنی بنام یوشینوری اسومی به پاس فعالیت‌های وی در زمینه‌ی توضیح اولیه مکانیسم‌های مورفولوژی و مولکولی اتوفاژی اهدا شد.

اتوفازی به عنوان یک مکانیسم تخریبی لیزوزومی که برای بازیافت داخل سلولی ماکرومولکول‌ها و پاکسازی اندام‌های آسیب دیده و پروتئین‌های تغییر شکل یافته، جهت حفظ هوموستاز سلولی تعریف می‌شود.

نقش اتوفاژی در سرطان بسیار پیچیده بوده و بستگی به نوع تومور و میزان پیشرفت آن دارد و از آنجایی که سبب بهبود و سرکوب تومورهای مختلف می‌شود، دانشمندان مدلسازی اتوفاژی را به عنوان یک استراتژی جدید برای درمان برخی سرطان‌ها پیشنهاد داده اند.

از طرفی مطالعات اخیر نشان داده اند که سلول‌های بدن به شرایط استرس‌زایی مانند گرسنگی با فعال کردن این مکانسیم در بیشتر سلول‌های بافت‌هایی مثل کبد و ماهیچه، پاسخ می‌دهند و لذا روزه داری می‌تواند به نوعی این مدلسازی را القا کند.

در میان رژیم‌های غذایی که در حیطه آنکولوژی مورد بررسی قرار گرفته اند بیشترین توجهات بر روی محدودیت کالری و روزه داری متناوب (Intermittent Fasting) بوده است. ما حصل این پژوهش‌ها نشان می‌دهد که روزه داری متناوب پاسخ به شیمی درمانی را در تومورهای مغزی و سرطان‌های پانکراس، سینه، روده بزرگ و ریه افزایش می‌دهد؛ همچنین مکانیسم‌های ترمیم DNA را تسهیل می‌کند و رشد تومورها را نیز کاهش می‌دهد. 

با این وجود همچنان مطالعات بیشتری در رابطه با نحوه اثربخشی اتوفاژی و روزه داری بر درمان سرطان نیاز است تا مکانیسم مولکولی آن به صورت دقیق تبیین شود.

اگر روزه داری در ماه رمضان با کاهش متوسط دریافت کالری همراه باشد، می‌تواند اثرات مفیدی در کاهش خطر سرطان داشته باشد.

مکانسیم‌های مختلف کاهش دهنده کالری

روزه داری و کاهش محدودیت کالری به وسیله مکانسیم‌های مختلفی، خطر سرطان را کاهش می‌دهد. (البته باید توجه داشت که منظور از کاهش کالری دریافتی، دریافت کم غذاست نه سوء تغذیه. به این معنی که تمام مواد مورد نیاز بدن از جمله ویتامین‌ها و املاح به مقدار کافی از طریق رژیم غذایی دریافت شود. چرا که سوء تغذیه می‌تواند از طریق تضعیف سیستم ایمنی بدن، خطر سرطان را افزایش دهد.)

۱- یکی از این مکانیسم‌ها کاهش انسولین خون است. انسولین یکی از عوامل تحریک رشد سلولی است و تکثیر سلولی را افزایش می‌دهد. دریافت زیاد کالری از مواد غذایی موجب ترشح بیشتر انسولین می‌گردد. برعکس محدودیت انرژی دریافتی تا ۴۰- ۳۰% مقدار معمول، منجر به ترشح کمتر آن می‌شود. بدین ترتیب محدودیت کالری دریافتی از طریق کاهش انسولین خون، خطر سرطان را کاهش دهد.

۲- مکانیسم دیگر مربوط به غلظت هورمون لپتین است. این هورمون نیز اثراتی شبیه انسولین در تکثیر سلول‌ها را دارد و به نظر می‌رسد سطوح بالای لپتین با برخی سرطان‌ها ارتباط داشته باشد. یکی از عوامل تحریک ترشح این هورمون، دریافت بیش از حد غذا و کالری و افزایش میزان بافت چربی بدن است.

۳- همچنین برخی هورمون‌های استروئیدی مانند استروژن و پروژسترون (هورمون‌های زنانه) در غلظت‌های بالاتر از حد طبیعی با برخی از انواع سرطان‌ها مانند سرطان سینه ارتباط دارند و از آنجایی‌ که بافت چربی محل اصلی ترشح استروژن در زنان می‌باشد هر چه میزان بافت چربی در بدن بیشتر باشد، مقادیر بیشتری از این هورمون‌ها را وارد خون می‌کند. بنابراین، افزایش وزن و چاقی از این طریق ممکن است خطر سرطان سینه را در زنان افزایش دهد.

۴- از طرفی هر چه غذای بیشتر و یا کالری بیشتری دریافت شود، به دلیل افزایش فعل و انفعالات شیمیایی در بدن،‌ میزان تولید رادیکال‌های آزاد و خطر سرطان نیز افزایش خواهد یافت. 

۵- یکی از عوامل جانبی دیگری که سبب کاهش خطر سرطان در این ماه می‌شود، کاهش مصرف سیگار در طی روزه داری است. از آنجایی که استفاده از سیگار از جمله مواردی است که روزه را باطل می‌کند، به همین علت اغلب مصرف آن در ماه رمضان کاهش می‌یابد؛ چراکه مصرف آن به فاصله افطار تا سحری موکول می‌شود و بدلیل اینکه که دود دخانیات حاوی یک ماده سرطان زای قوی است، کاهش مواجهه با این ماده­ی مضر می‌تواند خطر بسیاری از سرطان‌ها را کاهش دهد.

منابع:

پژوهشکده علوم غدد و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشکی تهران

Antunes F, Erustes AG, Costa AJ, Nascimento AC, Bincoletto C, Ureshino RP, et al. Autophagy and intermittent fasting: the connection for cancer therapy? Clinics (Sao Paulo, Brazil). ۲۰۱۸;۷۳(suppl ۱):e۸۱۴s.

 نویسنده: علی نسیمی، عضو سرویس آموزشی پژوهشی مفدا گناباد