مهارت خودآگاهی

"من کیستم"

تا چه حد خود را می شناسید؟ ارزش ها و توانایی های شما کدامند؟ آیا از خود راضی هستید؟ در طول تاریخ بشریت، همه انسان ها همواره در جستجوی این بوده اند که بتوانند خود را به خوبی بشناسند و به پرسش های ذهن  خود در این زمینه پاسخ دهند.

در اینجا و در ادامه مبحث مهارت های ده گانه زندگی، به مهارت خودآگاهی می پردازیم و آن را بررسی میکنیم:

در ابتدا باید ببینیم که تعریف کلی و علمی و در عین حال ساده خود باوری چیست؟

"دانش و آگاهی که از خودمان داریم و اینکه چگونه به خود نگاه می کنیم خودآگاهی نامیده   می شود به عبارتی کسب تصویری واضح و روشن از ارزش‌ها، نگرش‌ها، نیازها وعلایق مان منجر به شناخت از خود و به خودباوری تعبیر می گردد".

مهارت خودآگاهی پایه و زیر بنای یادگیری تمام مهارت ها و همچنین داشتن یک زندگی با کیفیت می باشد و شبیه نقشه راهی است که به ما کمک می کند تا سریع تر و با اطمینان بیشتری به مقصد برسیم.

میزان خودآگاهی ما پیش بینی کننده احساس رضایت ما از زندگی و شخصیت خودمان است. اینطور به نظر می رسد که احساس رضایت، نیازی است که تقریبا تمام فعالیت‌های ما به آن بستگی دارد؛ هر چه بیشتر و بهتر بتوانیم خودمان را بشناسیم، بهتر می‌توانیم آنچه را که هستیم، بپذیریم یا تغییر دهیم.

در مقابل، احساس راضی نبودن از خود، نشانه‌ای است که به ما هشدار می‌دهد که نیازمند ایجاد تغییر در خود هستیم. اصلی ترین و اساسی ترین  بخش این تغییر با کار، بر روی خودآگاهی شکل می گیرد و خودآگاهی به بالا رفتن سطح رضایت‌مندی از زندگی منجر        می شود.

به طور کلی افراد از دو طریق به خود آگاهی دست پیدا می‌کنند:

۱-خودآگاهی که فرد خود را با معیارهای بیرونی و جامعه مقایسه می‌کند و برایش مهم است که از نگاه دیگران چگونه دیده می شود.

۲- فرد بیشتر با ملاک‌ها و معیارهای درونی خود سر و کار دارد، بنابراین می‌تواند دقیق‌تر خود را تحلیل کند. این افراد از خود پنداری قوی‌تری نسبت به دیگران برخوردار هستند

چگونه به این مهارت برسیم؟

در ادامه به برخی از راه‌های رسیدن به خودآگاهی اشاره می‌کنیم:

شناخت ویژگی های جسمانی و ظاهری:

اغلب ما نسبت به خصوصیات ظاهری خود دارای حس "مثبت یا منفی" هستیم. ممکن است ویژگیهایی داشته باشیم که مورد علاقه مان باشند یا نه. برخی از این ویژگی‌ها احساس خوب و بعضی احساس بدی به ما می دهند. تا حدی می توان گفت؛ عدم درک صحیح از تصویر جسمانی و ظاهری خود منجر به "عمل های جراحی زیبایی" می شود.

شناخت نقاط ضعف خود:

برخی افراد، توانایی روبه رو شدن با نقاط ضعف خود را ندارند و آنها را انکار می کنند، در مقابل افراد دیگری نقاط ضعفشان را  تا حدی بزرگ می کنند و خود را فردی ضعیف دارای ویژگی های منفی می پندارند. اغلب ما در مواجهه با ویژگی های منفی خود در مواضع متفاوت "غفلت"، "انکار"، "حمله" و یا "رنجش" قرار می گیریم. واقعیت این است که هیچ کدام از این مواضع کمکی به از بین رفتن این ویژگی ها نمی کند. گاهی حتی ما از ویژگی های منفی خود، آگاه و خبردار نیستیم و بدتر اینکه حتی گاهی آنها را مثبت و ارزشمند می دانیم. 

شناخت افکار، احساسات و رفتار:

 ما انسان ها اغلب همانگونه رفتار می کنیم که احساس می کنیم و همانگونه احساس می کنیم که فکر می کنیم. هر چه فرد کمال طلب‌تر و جاه‌طلب‌تری باشیم، زمانی که در موقعیت بحرانی قرار بگیریم، کنترل شرایط از دست مان خارج شود، احساس آشفتگی روحی و روانی بیشتری خواهیم  کرد.  

شناخت باورها و ارزش های خود:

باورهای ما افکاری هستند که با تکرار مداوم در طول زندگی در ذهن ما ثابت شده و آنها را پذیرفته ایم. ارزش‌های ما معیارهایی هستند که به وسیله‌ آنها، باورها و رفتارهای خود و دیگران را ارزیابی می‌کنیم. هر یک از ما بر اساس محیطی که در آن متولد می‌شویم، خانواده‌ای که در آن رشد می‌یابیم، اجتماعی که در آن زندگی می کنیم، افکار، باورها و ارزش‌هایی را به شکل های مختلف کسب می نمائیم. تحقیقات نشان داده‌اند که ساختارهای ذهنی و نحوه نگرش افراد به زندگی، قابلیت تغییر دارند و افراد می‌توانند هر کجا که لازم باشد با تغییر در افکار و باورهای خود به اصلاح و تعدیل ساختارهای ذهنی خود بپردازند. 

شناخت میزان اعتماد به نفس 

افرادی که دارای اعتماد به نفس پایینی هستند، انتظارات غیرواقع بینانه‌ای را از خود و از دیگران دارند. به همین دلیل میزان احساس رضایتشان از زندگی بسیار پایین است. فردی که اعتماد به نفس بالایی دارد، شرایط و موقعیت‌ها را براساس انتظارات دیگران نمی‌بیند، بلکه بیشتر ازهر چیز و هرکس به ارزش‌ها و خواسته‌های خود اهمیت می‌دهد.

افرادی که به خودآگاهی رسیده اند بسته به شرایط متفاوت خود، می توانند ویژگی های خاصی داشته باشند:

• احساس رضایت از تصمیم ها، انتخاب ها و زندگیشان دارند.
• تفکر خلاق دارند و مطلق نگر نیستند.
• در مقابل فشارها و آسیب ‌های روانی اجتماعی مقاوم‌تر هستند.
• آگاهی کامل از موفقیت‌ها و شکست‌های خود دارند، به موفقیت‌هایشان افتخار می‌کنند و از شکست‌هایشان درس می‌گیرند.
• نقاط ضعف خود را می‌شناسند و در جهت اصلاح آن‌ها تلاش می‌کنند.
• روحیه همکاری و مشارکت در کارهای تیمی و گروهی دارند.
• از مشورت با دیگران و افراد صاحب نظر استقبال می‌کنند.

کلام آخر

  بهتر است هر شب قبل از خواب تمرین سنجیدن واکنش ها و ساختن واکنش های صحیح را  به منظور آگاهی و شناخت هر چه بهتر وعمیق تر ازخود انجام دهید.

سنجیدن واکنش: یعنی اینکه آیا واکنش ما در مقابل موضوع یا موضوعات پیش آمده، متناسب با آن ها بوده است یا خیر؟  اگر متناسب نبوده، چرا و به چه دلیل آن واکنش را نشان داده ایم؟

ساختن واکنش صحیح و متناسب: یعنی تمرین رفتار و گفتار صحیح داشتن با این سوال از خود که اگر چه می گفتم و چه می کردم بهتر بود؟

با کمک این تمرین، قادر خواهیم بود که به تدریج در رفع عادات بد ذهنی، رفتاری و احساسی خود بکوشیم.

با ما همراه باشید...

"مدیریت امور فرهنگی و فوق برنامه معاونت فرهنگی و امور دانشجویی دانشگاه"