سالروز بزرگداشت شیخ مفید، پویایی فقه شیعه را یادآوری می‌کند و اصل دفاع از اسلام و حفظ کیان اسلام را تذکر می‌دهد؛ زمانی تقیه سبب حفظ کیان اسلام می‌شد و اکنون عدم تقیه و مبارزه با نظام سلطه در سطح جهانی.

تاریخ شیعه، سرشار از افتخارهای بسیار و تحولات چشمگیر است؛ تحولاتی که به دست عالمان متعهد و فرزانگان اندیشمند پدید آمده است. در میان این دانشمندان، شیخ مفید جایگاه خاصی دارد که او را از هر نظر از دیگران متمایز می‌گرداند. از نقل سخنان دانشمندان هم‌عصر شیخ درمی‌یابیم که او را در علوم گوناگون اسلامی، اعم از معقول و منقول، استادی چیره‌دست دانسته و والایی‌اش را در مسائل معنوی و ملکات نفسانی، به عالی‌ترین وصف ستوده‌اند.

در حال حاضر که جوامع اسلامی با مسئله بیداری اسلامی مواجه هستند، پویایی فقه شیعه و ظلم‌ستیزی اسلام، مجال بیشتری برای عینیت یافتن پیداکرده است و تقویت بُعد اندیشه اسلام و نیز آشکارسازی این ابعاد فکری، ضرورت بزرگی است. بیداری اسلامی در کشورهای مسلمان بدون توجه به ظرفیت اندیشمندان اسلام می‌تواند در خود خطراتی را فراهم سازد. فقه شیعه و مسیری که از شیخ مفید تا حضرت امام خمینی (ره) طی کرده است، ثابت می‌کند که مسیر تأمل و خردورزی در اسلام بسته نیست.

نگاهی گذرا به زندگی‌نامه شیخ مفید:

نام ایشان محمد بن محمد بن نعمان بن عبدالسلام و کنیه‌شان ابوعبدالله است و در یازدهم ذی‌قعده (سالروز میلاد علی بن موسی‌الرضا علیه‌السلام) در سال ۳۳۶ هجری قمری دیده به جهان گشودند.

ایشان فقیه و کلامی شیعی بودند که بسیار در علم کلام تبحر داشتند و مکتب کلامی شیعه در عصر ایشان به اوج کمال رسید. شیخ در مناظرات دینی مهارت خاصی داشت و مناظراتش با قاضی عبدالجبار رئیس فرقه معتزله بغداد و قاضی ابوبکر باقلانی رئیس اشاعره بسیار معروف بود.

شیخ حافظه خوب و ذهن دقیقی داشت و در پاسخ به سؤالات بسیار حاضرجواب بودند. برخی گفته‌اند لقب "مفید" را علی بن عیسی معتزلی در عهد جوانی، درنتیجه مباحثه با وی به او داده است.

هرچند علم کلام پیش از مفید نیز در میان شیعیان سابقه داشته است، ولی در اثر محدودیتی که در کار شیعیان ازنظر سیاسی بود، این موضوع از مرحله تألیف و تدوین کتاب تجاوز نمی‌کرد، شیخ مفید با استفاده از مبانی علم کلام و اصول فقه، راه بحث و استدلال را به روی شیعیان باز کردند.

آثار:

شیخ مفید در سایه دانش سرشار، ذهن نوآور، نبوغ کم‌نظیر و پشتکار فراوانش که زبان زد خاص و عام بود، در بسیاری از علوم اسلامی تألیف و تصنیف دارد. چنان‌که از انبوه نوشته‌های پرارزش ایشان پیداست، بیشتر آن‌ها پاسخ پرسش‌های گوناگون علمی است که از شهرها و کشورهای اسلامی از وی کرده‌اند بنا بر نقل شیخ طوسی، شاگرد برجسته شیخ مفید، وی بالغ‌بر ۲۰۰ عنوان کتاب تألیف نموده است، ازجمله:

۱-المقنعة ۲- الفرائض الشرعیة ۳- احکام النساء ۴- الکلام فی دلائل القرآن ۵- وجوه اعجاز القرآن ۶- النصرة فی فضل القرآن ۷- اوائل المقالات ۸- نقض فضیلة المعتزلة ۹- الافصاح ۱۰- الایضاح.

شاگردان دیروز، عالمان امروز:

گروه بی‌شماری از دانشمندان مذاهب گوناگون، جزو شاگردان شیخ مفید بوده‌اند. آنان در محضر درس و تربیت شیخ، پرورش‌یافته‌اند و با توجه و ریزبینی‌های آن استاد فرزانه، هر یک معدنی از علم گشته و دانش‌پژوهی نور افروز شده‌اند. سرآمد آنان عبارت‌اند از: سید مرتضی (علم الهدی)، سید رضی، شیخ طوسی، نجاشی و سَلاّر.

نامه امام زمان (عج):

امام زمان عجّل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف، شیخ مفید را در برخی نامه‌ها با این عناوین خطاب فرموده‌اند: «نامه‌ای به برادر باایمان و دوست رشید ما، ابوعبدالله محمد بن نعمان شیخ مفید که خداوند عزت وی را مستدام بدارد، سلام خدا بر تو ای کسی که در دوستی ما به زیور اخلاص آراسته‌ای و در اعتقاد و ایمان به ما دارای امتیاز مخصوص هستی»؛ و این بالاترین سعادت است که امام زمان عجّل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف فردی را با این عنوان مورد خطاب قرار دهد.

وفات شیخ:

سرانجام شیخ مفید این عالم ربانی در سال 413 هجری در بغداد و پس از 75 سال تلاش و خدمت ارزنده درگذشت.

سارا آقایی / مفدا لرستان