به گزارش مفدا مازندران، بیماری کووید ۱۹ که ناشی از یک عامل ویروسی به نام SARS-Cov۲ از خانواده کرونا ویروس‌ها می باشد، در چند ماه اخیر به بحران جهانی تبدیل شده است و به عنوان یکی از بزرگترین چالش‌های نظام سلامت همه‌ی کشورهای جهان در کل ادوار تاریخ محسوب می‌شود. شباهت با سایر بیماری‌های تنفسی عفونی، قدرت شیوع بالا و تنوع علائم در افراد مختلف از جمله ویژگی‌های این ویروس است. عدم در دسترس بودن درمان قطعی و واکسن نیز یکی از چالش‌های نفس گیر این بیماری ویروسی می‌باشد.

در سراسر جهان، دانشمندان و محققان در حال تلاش برای یافتن درمانی مؤثر برای این بیماری هستند. دانشگاه علوم پزشکی مازندران نیز از این پویش استثنا نبوده و همزمان با پیشرفته‌ترین آزمایشگاه‌های تحقیقاتی، به دنبال روش‌های درمانی این بیماری عفونی بوده است. در این راستا با دکتر علیزاده نوایی، استادیار پژوهش محور و مدیر اطلاع رسانی و ارتباطات معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی مازندران درباره‌ی به کارگیری پلاسماتراپی در بیماران کووید ۱۹ مصاحبه شد.

پس از شروع گسترش بیماری کووید نوزده در ایران و به صدا درآمدن زنگ‌های خطر در استان‌های مختلف، استان مازندران از جمله استان‌هایی بود که در زمره استان‌های درگیر با وضعیت قرمز قرار داشت. میزان پذیرش بیماران مبتلا به کرونا در حال افزایش بود و نگرانی‌های فراوانی در زمینه چگونگی روند درمان این بیماری نوظهور وجود داشت. پس از مدتی، با درمان گروهی از مبتلایان این بیماری و در حدود اواخر موج اول همهگیری، فراخوان هایی برای داوطلب شدن افراد بهبودیافته منتشر شد. هدف این اطلاعیه یک چیز بود؛ خون بهبود یافتگان. بدین ترتیب، محققان دانشگاه علوم پزشکی مازندران، پروژه‌ی پلاسماتراپی را کلید زده و با مشارکت افراد بهبودیافته، به درمان بیماران بستری شده پرداختند.

مجری این مطالعه دکتر حیدری بوده و در این باره با  دکتر رضا علیزاده نوایی به نمایندگی از محققان این پژوهش مصاحبه کردیم. وی درباره‌ی عملکرد این روش درمانی گفت: " محصولات خونی بهبود یافته convalescent ( blood products) یا CBP بوسیله جمع آوری خون کامل یا پلاسما از بیماری که از عفونت قبلی بهبود یافته و ایمنی همورال در مقابل پاتوژن ایجاد کرده است، بدست می آید."

وی در ادامه افزود برای به دست آوردن محصولات خونی، هم از خون کامل و هم از پلاسمای فرد بهبود یافته استفاده می‌شود و انتقال این محصولات خونی، عامل بیماریزا را خنثی می‌نماید. در ادامه، درباره‌ی پیشینه‌ی این روش درمانی از این استادیار پژوهش محور پرسیدیم. "درمان با پلاسمای بهبود یافته به عنوان یک گزینه برای درمان بیماری های عفونی در حال ظهور مانند Ebola یا MERS-CoV مطرح می باشد. در سال ۲۰۰۹ درمان عفونت شدید H۱N۱ ۲۰۰۹ با پلاسمای بهبود یافته باعث کاهش لود ویروسی راه های تنفسی، میزان پاسخ سایتوکاینی سرم و مورتالیتی شد.

مدیر اطلاع رسانی و ارتباطات معاونت تحقیقات دانشگاه: وجود شواهد قوی درباره اثر محصولات خونی بهبود یافتگان در تقویت ایمنی بیماران فعال، مقدمه‌ای برای شروع پروژه پلاسما تراپی در بیمارستان امام خمینی شهر ساری به منظور کاهش مورتالیتی شد. این پروژه با حضور جمعی از متخصصان، اساتید و دانشجویان انجام شد.

در سال ۲۰۱۵ پروتکلی برای استفاده از پلاسمای بهبود یافته در درمان MERS نوشته شد. وی به عدم وجود درمان اختصاصی برای کووید۱۹ تأکید کرد و گفت: " در حال حاضر تمرکز سازمان بهداشت جهانی بر روی پیشگیری، شناسایی موارد و مانتیورینگ و مراقبت حمایتی است." آزمودن ایمنی و کارایی این روش ارزشمند است، چراکه این روش می‌تواند بدون عوارض مضر و شدید مورد استفاده قرار بگیرد.
بنا به گفته‌ی مدیر اطلاع رسانی و ارتباطات معاونت تحقیقات دانشگاه، وجود شواهد قوی درباره اثر محصولات خونی بهبود یافتگان در تقویت ایمنی بیماران فعال، مقدمه‌ای برای شروع پروژه پلاسما تراپی در بیمارستان امام خمینی شهر ساری به منظور کاهش مورتالیتی شد. این پروژه با حضور جمعی از متخصصان، اساتید و دانشجویان انجام شد.

از جمله مسائل چالشی کووید ۱۹ هم برای بیماران و هم برای نظام سلامت، میزان هزینه‌های روش‌های درمانی این بیماری می‌باشد. از دکتر علیزاده نوایی در این باره پرسیدیم. وی خاطر نشان کرد که این تمام مراحل این روش درمانی هم برای اهدا کننده سرم و هم برای فرد مبتلا رایگان بوده و هزینه‌ای دریافت نشده است. طبق ادعای وی تمام هزینه‌های این روش درمانی حدود سه میلیون تومان به ازای هر بیمار برآورد شده است.

از جمله رویکردهای سرعت بخش به روند تحقیقات، به کارگیری دانشجویان مشتاق و پرانگیزه در پروژه می‌باشد. در ادامه‌ی گفتگو درباره‌ی مشارکت دانشجویان در پروژه سرم‌تراپی و همچنین سایر طرح‌های تحقیقاتی پرسیدیم که ایشان گفت: "در انجام پروژه پلاسمای بهبود یافته، یک نفر از دانشجویان فارغ التحصیل دانشگاه در رشته علوم آزمایشگاهی، آقای امیر شمشیریان به عنوان مدیر اجرایی طرح و دو نفر از دانشجویان کنونی، کیوان حیدری در رشته پزشکی و محمد زاهدی در رشته علوم آزمایشگاهی همکاری داشتند".

وی همچنین بیان کرد در حال حاضر، دانشجویان محصل و فارغ التحصیل، هم در آزمایشگاه و هم در بالین در کنار اساتید در طرح‌ها مشغول هستند. استفاده از پلاسماتراپی نتایج بسیار مطلوبی به دست آمد که به بهبودی کامل حداقل حدود ۵۰ % بیماران وارد شده به طرح انجامید؛ اما تاکنون مقاله‌ای درباره‌ی این پروژه منتشر نشده است. دکتر علیزاده نوایی در این باره شفاف سازی کرد: "به دلیل برخی از مشکلات و تکمیل نشدن تعداد بیماران مورد نظر، تا کنون نتایج این مطالعه منتشر نشده است".
در پایان درباره‌ی نقش کمیته‌های تحقیقات دانشجویی دانشگاه در دوران کرونا و برنامه‌های این تشکل پژوهش محور گفت: دانشجویان داوطلب و فعال کمیته‌ها فعالیت‌های زیادی داشته و مطالعات مشاهده‌ای، کارآزمایی بالینی، گزارش موردی و انواع مقالات مروری را در مجلات گوناگون به چاپ رسانده‌اند. از جمله پروژه‌هایی که دانشجویان در آن مشارکت داشته اند، ترجمه مقالات و متون در اوایل همه‌گیری بوده و کمک شایانی به خط مقدم در مواجهه با این بیماری کرده‌اند. وی همچنین اظهار داشت که تعطیلی دانشگاه‌ها به دلیل همه‌گیری در روند کار این کمیته‌ها بی‌تأثیر نبوده و در سال تحصیلی جدید، با برگزاری کارگاه‌ها و وبینارهای مجازی در صدد پوشش این شکاف موجود می‌باشند.

خبرنگار: شایان ثابتی