به گزارش مفدا، پس از فرمان حضرت امام خمینی رحمه‌الله مبنی بر تشکیل نهضت سواد آموزی و بسیج همگانی برای از بین بردن بی‌سوادی در جامعه اسلامی، همه مردم عزم خود را عزم کردند تا شجره خبیثه بی‌سوادی را که در سرتاسر کشورمان ریشه دوانده بود قطع کنند و به جای آن نهال‌های سرسبز و با طراوت دانش بکارند. این امر با برنامه ریزی‌های دقیق و بردبارانه از صورت پذیرفت و کشور ما را در دنیا به کشوری باسواد تبدیل کرد.

خلاصه‌ای از فرمان امام مبنی بر تشکیل نهضت سواد آموزی

حضرت امام خمینی رحمه‌الله در پیامی، درباره اهتمام به امر سواد آموزی فرموده‌اند: «ملت شریف ایران، از جمله نیازهای اولیه برای هر ملت که در ردیف بهداشت و مسکن، بلکه مهم تر از آنهاست آموزش بر همگان است... مایه بسی خجلت است در کشوری که مهد علم و ادب بوده و در سایه اسلام زندگی می کند ـ که طلب علم را واجب دانسته است ـ از نوشتن و خواندن محروم باشد. باید در برنامه دراز مدت، فرهنگ وابسته کشورمان را به فرهنگ مستقل و خودکفا تبدیل کنیم... تمامی بی‌سوادان برای یادگیری و تمام خواهران و برادران باسواد برای یاد دادن به پا خیزند و وزارت آموزش و پرورش با تمام امکانات به پا خیزد. برادران و خواهران ایمانی! برای رفع این نقیصه دردآور بسیج شوید و ریشه این نقص را از بُن برکنید... ائمه جماعات شهرستان‌ها و روستاها مردم را دعوت نمایند و در مساجد و تکایا، با سوادان نوشتن و خواندن را به خواهران و برادران خود یاد بدهند و منتظر اقدامات دولت نباشند و در منازل شخصی، اعضای باسواد خانواده اعضای بی‌سواد را تعلیم کنند و بی‌سوادان از این امر سرپیچی نکنند...».

مبارزه با بی‌سوادی

مردم کشورمان، همان گونه که امام راحل رحمه الله خواسته بودند، ایران را به صورت مدرسه‌ای، در آوردند و با تلاش های بی وقفه و شبانه روزی به امر تعلیم و تعلم پرداختند. از کودکان و نوجوانان گرفته تا پیران و سالخوردگان، همه و همه بر این مهم همت گماشتند و توانستند ظرف مدتی کوتاه، شمار زیادی از بی‌سوادان را آموزش دهند و گام مؤثری برای ریشه کن کردن بی‌سوادی در جامعه بردارند.

مبارزه با بی‌سوادی در کلام مقام معظم رهبری (مدظله العالی)

«آن وقتی که در دنیا خبری از علم و سواد و درس و مشق و نشانه‌های تعلیم و تعلم وجود نداشت، اسلام و قرآن، با اقرأ شروع کرد و به قلم و نوشته سوگند خورد و اسیر جنگی را در مقابل یاد دادن چند کلمه آزاد کرد. این متعلق به چهارده قرن پیش است. همان کارهای اسلام و نبی مکرّم ما صلی الله علیه و آله وسلم موجب شد که جامعه امّی عرب در زمانی که اروپای امروز هیچ خبری از علم و دانش نداشتند، دارنده بزرگ‌ترین دانشگاه‌ها و بزرگ‌ترین دانشمندان و فارابی‌ها و ابن‌سیناها و محمّد بن زکریاها و ابوریحان‌ها و دیگران و دیگران شود؛ یعنی در صدر اسلام مبارزه با بی‌سوادی و تحریص و تحریض به علم و دانش، جامعه اسلامی را حدود هفت، هشت قرن از همه دنیای متمدن آن روز جلوتر برد. البته بعد ما رجعت کردیم. مسلمانان تنبلی کردند و کار ما به این جا رسید. ولی حالا می‌توانیم دوباره شروع کنیم. دوباره انقلاب شد، دوباره اسلام سرکار آمد و حالا دیگر بی‌سوادی معنی ندارد».

مجاهدان عرصه آموزش

سوادآموزان و زحمت کشان نهضت سواد آموزی مجاهدانی خستگی ناپذیرند که با سلاح دانش و توشه ایمان و بردباری به میدان مبارزه با جهل و بی‌سوادی قدم گذاشته و به امر مولا و مقتدایشان سرسپرده‌اند. خداوند در قرآن برای کسانی که در راه او جهاد می‌کنند مقام رفیع و درجه‌ای عظیم بر شمرده است و بی‌شک مقام این مجاهدان نیز که فرمان خدا و رسول گرامی اش را گردن نهاده اند، نیز رفیع و والا خواهد بود.

سفارش های حضرت امام رحمه الله به سوادآموزان

«شماهایی که امروز همت این معنا را گماشتید که مردم را سواد آموزی کنید، توجه داشته باشید که ارزش کار شما ارزشی است که قرآن کریم این ارزش را تصدیق فرموده است. لکن در کنار این آموزش، پرورش هم باشد، دعوت به تقوا هم باشد. آموزش تنها نباشد؛ آموزش و تربیت باشد. انسان تا آخر عمرش، هم به علم احتیاج دارد، هم به آموزش، و هم به پرورش. این که بعضی از اشخاص گمان می‌کنند که ما دیگر وقت درس خواندنمان گذشته است، این صحیح نیست. درس، یک وقت معین ندارد. علم یک وقت معین ندارد. اگر انسان در حال احتضار هم یک کلمه یاد بگیرد بهتر از این است که جاهل باشد. این طور نباشد که شما که آنها را تعلیم می‌دهید و ان شاء اللّه موفق خواهید بود، غفلت از تربیت، از این غفلت نکنید. آن جمله‌هایی که می‌خواهید یادشان بدهید، جمله‌هایی باشد که دعوت به تقوا شده، دعوت به مکارم اخلاق شده».

حقوق طالب دانش در کلام امام سجاد علیه السلام

امام سجاد علیه السلام حق دانش پژوهان را بر استاد در کلامی زیبا به خوبی ترسیم کرده است. آن حضرت فرموده‌اند: «حق آن که از تو دانش می‌آموزد، آن است که بدانی خداوند، عزوجل، تو را در دانشی که به تو داده و گنجینه‌های آن را بر تو گشوده، سرپرست آنان قرار داده است. اگر در آموزش مردم، نیک از عهده بر آمدی و با آنان درشتی نکردی و تنگ نگرفتی، خداوند از فضلش تو را فزونی بخشد و اگر دانش را از مردم باز داری و یا هنگام درخواستِ دانشت با آنان درشتی کنی، بر خدای، عزوجل، سزاست که دانش و عظمت را از تو بگیرد و تو را از دل‌ها بیندازد».

آداب آموزش

همان گونه که در روایات آمده است، آموزش آدابی دارد که هر آموزگار و سواد آموزی باید مؤدَّب به این آداب باشد تا در کار خویش موفق شود. اخلاص، فروتنی، مرافقت و نرمی، و بزرگداشت شاگرد از آن جمله است. حضرت امام خمینی رحمه الله در سفارش به سوادآموزان می‌فرماید: «شما از آن بچه کوچکی که پیشتان می‌خواهد سواد آموزی کند تا آن پیرمرد و پیرزنی که با عصا می‌آید پیشتان ـ و ان شاءاللّه بیاید ـ علم را، آموزش را، با حوصله تمام، (چون به این قسم از مردم حوصله لازم است) با صبر تمام آموزش بدهید و در ضمنِ این آموزش آن پَرِ دیگر را هم تقویت کنید که تقواست. یعنی جمله‌هایی که انتخاب می‌کنید برای این که آنها را یاد بدهید، جمله‌هایی باشد که در آن تقوا هم ذکر باشد».

نهضت سواد آموزی در کلام مقام معظم رهبری (مدظله العالی)

«برادران و خواهران نهضت سوادآموزی بدانند که در حال جهادند. به شهرها و روستاهای دورافتاده رفتن، و درِ خانه‌ها را زدن و در مساجد کلاس تشکیل دادن و بدون چشمداشتِ احسنت و تشکری علم و سواد را ـ که ارزنده‌ترین هدیه‌هاست ـ به مردم دادن یک جهاد است. بی‌سوادی برای همه جوامع انسانی یک لکه ننگ است، اما برای یک جامعه مسلمان انقلابی، در این دوران و عصر پر زحمت که قدرت‌های بزرگ از بی‌سوادی و ناآگاهی مردم استفاده می‌کنند، بیشتر مایه ننگ است. نمی‌خواهم به بی‌سوادان اهانت کنم، امّا بی‌سوادی واقعاً لکه ننگی است. خود بی‌سوادان، و در کنار آنان با سوادان، تلاش کنند که این لکه ننگ را بشویند».