به گزارش مفدا، وصیت اینجانب به جوانان عزیز دانشسراها، دبیرستانها و دانشگاهها آن است که خودشان شجاعانه در مقابل انحرافات قیام نمایند تا استقلال و آزادی خود و کشور و ملت خودشان مصون باشد. صحیفه امام (ره)؛ ج ۲۱، ص ۴۳۱. جمله‌ای که از قیام شجاعانه در مقابل انحرافات سخن می‌گوید.

بر اساس نتایج پژوهش‌ها همانطور که هر جامعه‌ای دارای گروه‌های مرجع است، در جامعه ایرانی نیز در عرصه فکری؛ دانشگاهیان در کنار اساتید یکی از بالاترین گروه‌های مرجعی هستند که اعتماد افراد جامعه به آنان بیشتر است به همین دلیل مطالبه‌گری، کنش و کنشگری دانشجو برای جامعه مهم است.

رهبر انقلاب اسلامی بارها مطالبه‌گری دانشجویان را با اهمیت خوانده و تاکید کرده‌اند که برطرف کردن مشکلات کلان کشور بر عهده مسوولان عالی رتبه است اما مطالبه‌گری دانشجویان اگر با مطالعه و اطلاعات دقیق و درست همراه باشد، قطعاً زمینه ساز تلاش بیشتر مسوولان برای حل مشکلات خواهد بود، همین جمله کافی است تا بدانیم که دانشجو علاوه بر درس خواندن و کسب علم وظایف بسیار سنگینی در کشور بر دوش دارد.

اینکه فقط درس بخوانیم کافی نیست، در کنار این ضرورت به فرموده و سفارش رهبر معظم انقلاب، دانشجو باید دارای بصیرت باشد و به محیط دانشجویی و مسائل و تحولات کشور، منطقه و جهان با چشم باز نگاه کند.

استادیار جامعه شناسی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری معتقد است: هرچند اُفت سرمایه اجتماعی نسبت به ۲۰ سال گذشته در جامعه محسوس است اما به نسبت قشرهای دیگر، دانشجو سرمایه اجتماعی بالاتری به شمار می رود، برای همین فعالیت‌های او در عرصه‌ها و بخش‌های مختلف بر اساس نیازهای جامعه می‌تواند مهم باشد.

مهدی حسین زاده فرمی به ایرنا گفت: در سال‌های اخیر بسترها و نهادهای خوبی برای فعالیت‌های دانشجویی ایجاد شده است، به عنوان مثال دوره تحصیلی خودم در مقطع کارشناسی در دهه ۷۵ را وقتی با زمان کنونی مقایسه می‌کنم، به این نتیجه می‌رسم که در آن مقطع تشکل‌ها محدود بود و ما مجبور بودیم همه فعالیت‌های صنفی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و حتی هنری را در قالب یک تشکل خاص انجام دهیم.

وی گفت: اما اکنون اینگونه نیست، اگر دانشجو به امور هنری علاقه‌مند باشد، می‌تواند به کانون تئاتر، کانون هنرهای تجسمی و کانون سینما برود، اگر به امور اجتماعی از نوع خیریه عام‌المنفعه متمایل باشد می‌تواند به کانون هلال احمر و کانون آسیب‌های اجتماعی مراجعه کند و اگر سیل یا زلزله ای رخ داد می‌تواند در آن میدان فعال شود. اگر هم دانشجو علاقه‌مند به گرایش‌های فکری سیاسی باشد می‌تواند به تشکل‌های مختلف اسلامی بپیوندد.

استادیار جامعه شناسی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ادامه داد: در جامعه ایرانی به اقتضای اینکه در این سال‌ها تعداد بسیاری دانشگاه ایجاد شده و دانشجوها افزایش یافته است، به دلیل تکثر مراکز آموزش عالی در هر خانواده و شهر و روستا حداقل یک دانشجو وجود دارد.

دانشگاه برای همه مهم شده است

حسین زاده اظهار داشت: گویی امروز دانشگاه برای همه مهم شده است و فقط منحصر به قشر فرهنگی نیست، همه به دنبال فرستادن فرزندان خود به دانشگاه هستند. به طوری که همه نهادها همچون حوزه، سپاه، ارتش و نیروی انتظامی هم برای خود دانشگاه تاسیس کرده‌اند.

وی تصریح کرد: این تعدد و تکثر، اهمیت نقش دانشجو را گوشزد می کند که دانشجو در همه بخش‌های جامعه حضور دارد و نوع نگاه و عملکردش در همه بخش‌های جامعه اثرگذار است.

فعالیت‌های دانشجویی اوضاع خوبی ندارد

وی در مورد فعالیت دانشجویان در تشکل‌های دانشجویی گفت: امروز فعالیت‌های دانشجویی اوضاع خوبی ندارد، کمتر از ۹ درصد دانشجویان فعالیت خارج از کلاس، تشکل‌ها، انجمن‌ها و کانون‌ها، شورای صنفی و غیره دارند.

حسین زاده با بیان اینکه بخشی از این موضوع به خودمان بازمی‌گردد که بد عمل کردیم، اظهار داشت: بخش دیگر موضوع مربوط به بروکراسی سخت اداری است، مثلا دانشجویان تصمیم می‌گیرند نشریه‌ای را منتشر کنند، که قوانین بسیاری را مقابل خود مشاهده می‌کنند. به طوری که ترجیح می‌دهند آن کار را انجام ندهند.

وی همچنین بی‌انگیزگی را یکی دیگر از دلایل کمرنگ شدن فعالیت دانشجویی ذکر و اضافه کرد: دانشجو با خود فکر می‌کند که اوضاع کار در خارج از دانشگاه خوب نیست و این انگیزه هر نوع فعالیت دانشجویی خارج کلاس را از او سلب می‌کند.

به گفته وی، دانشجو امیدوار نیست که فعالیت دانشجویی بهره و کارکردی برای او پس از دوران دانشجویی داشته باشد به همین دلیل فعالیت درون این تشکل‌ها اگر نگوییم مرده اما در کما است.

استادیار جامعه شناسی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری توضیح داد:‌ البته ما می‌دانیم که شخصیت دانشجو بیرون از دانشگاه در حال ساخته شدن است، فضای مجازی این امکان را به آنها داده است، به عنوان مثال گروه‌های کوهنوردی و غیره برای خود تشکیل می‌دهند، نهادهای رسمی می‌گویند باید در سفرها و اردوها اختلاط جنسی نباشد اما آنها خارج از این ضوابط و سازوکارهای قانونی، برای خود برنامه‌ها را می‌گذارند.

دانشجو نیازمند مشاهده تکثر نگاه‌هاست

حسین زاده با یادآوری این نکته که قشر دانشجو هم به اقتضای سنی مملو از انرژی و هم از لحاظ ذهنی کنجکاو است، گفت: دانشجو باید اجازه یابد تکثر نگاه ها را ببیند.

وی ادامه داد: دانشگاه‌های ما باید این بسترها را فراهم کنند که هم تخلیه انرژی در این نهادها و تشکل‌ها انجام شود و هم دانشجو تکثرها را مشاهده و بهترین آن را انتخاب کند، نمی‌توان گفت که صرفا یک یا ۲ تشکل و گروه است و اگر می‌خواهی فعالیت کنی، فقط در این چند گروه فعال باش، مشخص است دانشجو از خیر فعالیت می‌گذرد و وارد این گروه‌ها و تشکل‌ها نمی‌شود.

وی درباره مزایا و معایب فعال نبودن دانشجو در تشکل‌های دانشجویی و امور خارج از کلاس اظهار داشت: همانطور که من به عنوان پدر خانواده باید بر فرزندانم البته بدون دخالت مستقیم نظارت کنم، بدانم آنها چه می‌کنند، چه زمانی می‌آیند و می‌روند و چه عملکردی دارند و احیانا اگر به اقتضای سن جوانی و کم تجربگی خطایی کنند، بتوانم تا حدی از تعداد این خطاها کم کنم، ورود دانشجو اگر سختگیرانه نباشد می‌تواند در قالب نهادهای دانشجویی انجام شود، معاونت فرهنگی و بالادست می‌توانند ببیند چه اتفاقی رخ می‌دهد و احیانا می‌توانند خطاهای احتمالی را کاهش دهند.

استادیار جامعه شناسی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم افزود: اما اگر فعالیت دانشجو در قالب تشکل‌های دانشجویی نبوده و متولی دانشگاه شاهد آن فعالیت ها نباشد، ممکن است منجر به اتفاقات مختلفی شود.

حسین زاده گفت: به عنوان مثال آمار آسیب‌های اجتماعی دانشجویان در حال افزایش است و این همان ندیدن‌ها است و اگر دانشجو در قالب دانشجویی فعالیت نمی‌کند، مسیرهایی را می‌رود که سرانجام به افسردگی و آسیب‌های مختلف ختم می‌شود.

محمد علی احمدی استاد دانشگاه بین المللی امام خمینی (ه) قزوین نیز می‌گوید: در جوامع مختلف یکسری گروه‌ها و اقشار مختلف هستند که پیشرو بوده و مردم عادی حساب ویژه ای روی آنها باز می‌کنند.

وی اظهار داشت: به طور طبیعی دانشجو و قشر تحصیلکرده  از جمله اقشار و طبقات اجتماعی است که مردم چشم امید به آنها دارند زیرا حرکت دانشجویی در جوامع مختلف نتایج بسیار خوبی می‌تواند به بار آورد.

این استاد دانشگاه افزود: مسوولان در جوامع مختلف برای نیروهای متخصص یک جامعه اهمیت قائل می‌شوند، دانشجویانی که در حال تحصیل هستند، در حقیقت قرار است فردای هر جامعه‌ای را بسازند و مدیریت جامعه را در آینده در دست بگیرند، به همین سبب موضع‌گیری شان در جوامع مختلف از جمله جامعه ایرانی می‌تواند بسیار تاثیرگذار باشد.

احمدی ادامه داد:‌ در دانشگاه‌های مختلف دنیا به صورت تخصصی در مورد موضوعات مختلف پژوهش و تحقیق می‌شود و در کشورهای پیشرفته‌تر به صورت حرفه‌ای دانشجویان در زمینه‌های مختلف از جمله حوزه‌های علوم انسانی، فنی، علوم طبیعی و غیره متخصص هستند و نظرات و دیدگاه‌هایشان بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

استاد دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ه) قزوین گفت: دانشجو اگر منزوی نباشد و این تاثیرگذاری را باور داشته و از مسوولان کشور پرسشگر باشد، در جامعه بسیار موثر خواهد بود، به همین دلیل جنبش‌های دانشجویی در کشورهای مختلف جدی گرفته می‌شود.